|
1. Ev Kazası Nedir?
Bir evin içinde veya ona ait yakın çevrede (bahçe, havuz, garaj)
meydana gelen kazalara ev kazası denir.
Çocuklarda görülen kazaların büyük kısmı evde meydana gelmektedir.
Dünya'da ve ülkemizde ev kazaları, özellikle okul öncesi 0-6 yaş
döneminde çeşitli yaralanmalara, sakatlanmalara ve ölümlere neden
olması açısından önemle üzerinde durulması gereken bir konudur. Kaza
denilince beklenmedik bir zamanda ve beklenmedik şekilde oluşan
yaralanmalara, can ve mal kayıplarına neden olan olayları anlamamıza
rağmen ev kazaları, kaza çeşitleri arasında önemi gittikçe artmakta
olup, bir evin içinde veya bahçesinde, havuzunda ve garajında
meydana gelen, çoğunlukla önlenebilir olaylardır.
2. Yaşam Alanlarına Göre Çocukların
Uğrayabileceği Potansiyel Ev Kazaları
Ev ortamı ve mekan düzenlenmesinde alınacak önlemlerden öncelikle ev
içi ve çevresindeki mekanlardan sırasıyla; mutfak,banyo, çocuk
odası, ebeveyn yatak odası, salon/oturma odası, bahçe (oyun
alanları, havuz), ortak mekanlardan sırasıyla; kapılar ve
pencereler, merdivenler ve balkonlar ile elektrik güvenliği ele
alınacaktır.
Mutfak
Ev kazalarının en fazla görüldüğü alanlardan biri mutfaklardır.
Kızgın yağlar, kaynayan sıvı içecek ve yiyecekler, çocukların
üzerine sıçrayabilir veya meraklı bir çocuk, sıcak bir yemeği veya
kaynayan çaydanlığı ocağın üzerinden çekip üstüne devirebilir veya
elektrikli bir ev aletinin içine elini sokabilir. Ebeveynin mutfakta
yaptığı işleri taklit etmeye kalkar, meşguliyet içinde olan
ebeveynin dikkati bölünür ve çocuğu daha az kontrol etmeye başlar ki
bu da çocuğun kaza riskinin artmasına sebep olur. Ancak güvenlik
açısından yapılacak bazı küçük tasarımlar ve bilinçli yapılacak
düzenlemeler ile potansiyel kazaları en aza indirmek mümkün
olabilecektir.
Mutfaktaki Tehlikeler
• Yanıklar ve haşlanmalar
• Yangın
• Zehirlenmeler
• Düşmeler ve kaymalar
• Yaralanma, incinme ve kesiler
• Elektrik çarpması
• Boğulmalar
Banyo/Tuvalet
Küvet, klozet içindeki su ve kova içerisinde biriktirilen sular,
haşlayabilecek ısıdaki kaynar sular, sert ve kaygan zemin,
zehirlenmeye sebep olabilecek, ilgi çekici renk ve şekillerdeki
makyaj malzemeleri, tıraş bıçakları, saç kurutma ve tıraş makinesi
gibi elektrikli aletler ile tuvalet klozetleri ve kapakları,
boğulma, haşlanma ve sıkışma başta olmak üzere çocuklar için çeşitli
tehlike kaynaklarıdır. Yapılacak uygun tasarım ve düzenlemeler ile
tehlikeleri en aza indirmek mümkün olabilecektir. Amerika'da her yıl
150-200 çocuk banyodaki birikmiş sulardan dolayı boğularak
hayatlarını kaybetmektedir
Banyodaki Tehlikeler
• Boğulma
• Sıcak su yanma ve haşlanmaları
• Düşmeler ve kaymalar
• Çocuğun tuvalette kilitli kalması
• Çocuğun banyo penceresinden dışarıya tırmanması
• Zehirlenme
• Kırık cam veya keskin objelerden dolayı yaralanma
Çocuk Odası
Bu alan çocukların kendilerine ait, yatabilecekleri,
oynayabilecekleri, genel anlamda onların evde süre olarak en fazla
zaman harcadıkları özel faaliyet alanlarıdır. Bu alanı özel güvenlik
önlem ve düzenlemeleri ile tasarlamak çok önemlidir. Birden fazla
çocuklu aileler mekanı verimli kullanmak için ranza kullanıyorlarsa
bu alanın ilave güvenlik önlemleri ile desteklenmesi gerekmektedir.
Çocuk Odasındaki Tehlikeler
• Pencereden düşmeler
• Oda içinde düşmeler
• Yaralanma ve incinmeler
• Yanıklar ve yangın
• Elektrik çarpması
• Boğulma
Ebeveyn Yatak
Odası
Ebeveyn yatak odası, evde çocuğun daha az girebildiği, bulunduğu bir
odadır. Ancak annenin tuvalet masası, çekmeceler, elbise dolapları,
gece lambaları gibi donanımlar, çocuklar için kaza riski
oluşturmaktadır. ABD'de her yıl 8.000-10.000 çocuk mobilyaların
üzerinden düşerek yaralanmaktadır.
Ebeveyn Yatak Odasındaki Tehlikeler
• Zehirlenme
• Boğulma
• Düşme
• Elektrik Çarpması
Salon/Oturma
Odası
Tüm aile tarafından müşterek olarak kullanılan oturma odası veya
salon evin önemli bir yeridir. Ebeveynlerin dinlenme yeri olan
oturma odası aynı zamanda çocuklar için de oyun ve eğlence alanıdır.
Bu alanın değişik amaçlar ile kullanılıyor olması çocuklar için
burayı önemli bir kaza alanı haline getirmektedir.
Salonda şömine varsa bu alanın devamlı kontrol edilmesi
gerekmektedir. Şöminede kullanılan demir maşa, demir çubuk, süpürge
gibi aksesuarlar ile kibrit ve benzeri tutuşturucular veya şöminenin
taş veya tuğladan yapılmış kenar ve köşeleri çocuklar için önemli
tehlikeler taşımaktadır.
Salon/Oturma Odasındaki Tehlikeler
Dolap ve Mobilyalardan dolayı
Düşme ve Yaralanma Tehlikesi
Yanma tehlikesi
• Isıtıcı veya şömine/soba gibi alev içeren malzemelerden dolayı
yanma.
• Çocuğun balkon, veranda ve merdivenlerden düşmesi.
• Keskin kenar veya köşelere çarpma, düşme.
• Alkollü içeceklere ulaşabilme.
• Cam kapı veya pencerelere çarpma, düşme.
• Çocuğun, iyi sabitlenmemiş duvara asılan elemanlara, raflara ve
mobilyaların üzerine tırmanarak çıkmaya çalışması sonucu
devrilmeleri.
Elektronik aletler ve prizleri ile oynamaları sonucu elektrik
çarpması
Bahçe (Oyun
Alanı Ve Havuz)
Evin bahçesinde alınması gereken güvenlik önlemleri evin içindeki
güvenlik kadar önemlidir. Bu büyük açık hava mekanında çok sayıda
gizlenmiş tehlikeler vardır. Örneğin; bahçede kullanılan yüzme veya
süs havuzları, barbeküler, bahçede bırakılıp unutulan tarım ve böcek
ilaçları, standartlara uymayan oyun alanı-bahçe oyuncakları gibi.
Ancak alınacak uygun önlemler ile çocukların güvenliği büyük ölçüde
korunabilecektir.
Bahçedeki(Oyun Alanı ve Havuz) Tehlikeler
• Boğulma
• Kayma ve Düşme
• Zehirlenme
• Yanıklar
• Elektrik Kazaları
Kapılar ve
Pencereler
Kapılar ve pencereler çocukların da ilgisini çeken ortak
mekanlardır. Çocuklar kapıları kapatıp, açıp oynamayı çok severler.
Bu durum onların parmak ve ellerinin sıkışması veya istem dışı
kapalı kalmalarına sebep olabilir. Pencereler ise onlar için çok
ciddi tehlikedir. Masa sandalye gibi ev eşyalarının üzerine çıkıp,
pencereden bakmayı ve de pencere içinde oynamayı çok severler.
Tehlikeli olan bu alanların çocuklara zarar vermeyecek şekilde
düzenlenerek güvenli hale getirilmesi gerekmektedir.
Kapılar ve Pencerelerdeki Tehlikeler
• Düşme ve Yaralanmalar
• Sıkışmalar
• Çarpmalar
• Kesiler
Merdivenler ve
Balkonlar
Birden fazla katlı evlerdeki katlar arasındaki merdivenler çocuklar
için son derece tehlikeli alanlardır. Merdivenden düşerek yaralanan
veya sakat kalan çocukların sayısı azımsanmayacak kadar çoktur. Keza
balkonlarda çocuklar için çok ciddi kazalara sebep olabilecek ortak
alanlardandır. Bu sebep ile çocuklar emeklemeye başladığı andan
itibaren bu güvenlik önlemleri bekletilmeden alınmış olmalıdır.
Merdiven ve Balkonlardaki Tehlikeler
• Kayma ve Düşme
• Yaralanmalar
• Çarpmalar
• Sıkışma Nedeni ile Boğulma
Elektrik Güvenliği
Evde elektrik güvenliği; Evin genel elektrik güvenliği yanında,
mutfak, banyo, çocuk odası, salon-oturma odası gibi mekanın
özelliğine, taşıdığı riske göre ayrı ayrı dikkate alınıp
değerlendirilmelidir. Prizler, ara kabloları, fişler ile pişirici ve
ısıtıcı gibi elektrikli ev aletleri özelliklerine ve bulunduğu
mekana göre güvenli hale getirilmelidir.
Elektrikle İlgili
Tehlikeler
• Elektrik Çarpması
3. Kazalar ve Ev
Kazaları ile ilgili İstatistikler
Kazalarla ilgili en yoğun çalışmaların yapıldığı ülke olan ABD'de
yılda 25 milyon çocuk kazalarda yaralanmaktadır. ABD'de her dört
çocukta bir tanesi yılda bir ev kazasına uğrayarak tedavi
görmektedir. Yine her yıl 14 yaşın altındaki 12.000 çocuk kazalardan
dolayı ölmekte, 50.000 çocuk ise sakat kalmaktadır. Düzenli
istatistiklerin tutulduğu İngiltere'de kaza sonucu ölümlerin %40'ını
ev kazaları oluşturmaktadır.
Ülkemizde de Sağlık Bakanlığı istatistiklerine göre, ölüm
sıralamasında kaza sonucu ölüm sıralamasında kazalar sonucu ölümler
4. Sırada yer almaktadır. Yine DIE'nin 2001 yılı kayıtlarına göre
1-4 yaş grubu çocuk ölüm nedenleri arasında kazalar yine 4. sırada
yer almaktadır. Ülkemizde Sağlık Bakanlığı’nca incelenerek yapılan
araştırmaya göre son 5 yılda 120.000 çocuk ev kazası sonucu
hastaneye müracaat etmiş ve 2000'i hayatını kaybetmiştir. Türkiye'de
ev kazalarına ilişkin yapılan çeşitli araştırmalara göre tüm
kazaların %18-25'ini ev kazaları (ev ve bahçesinde olan)
oluşturmaktadır. Nitekim 1990 yılında Ankara il merkezindeki
hastaların %22.7'sini ev kazalarının oluşturduğu görülmüştür.
İstanbul' da 2001 yılında 11 hastanede yapılan bir araştırmada acil
vakaların 1/3 ünü ev kazalarının ortaya çıkmıştır.
Çocuğun karşılaşacağı tehlikeler, çocuğun büyümesi ve gelişmesi ile
de değişecektir. Çocuğun gelişim aşamalarının temel özelliklerinin;
fiziksel ve zihinsel gelişim aşamalarının özelliklerinin bilinmesi
ile yaşa göre potansiyel tehlikeler ve çocuklar için güvenli olmayan
durumlar tahmin edilebilir ve önlenebilir. Zamanlarının çoğunu evde
geçiren, aynı zamanda çevrelerini keşfetme ve öğrenme konularındaki
merakları, büyükleri taklit etme özellikleri, devamlı hareket
halinde olmaları, çevreyi keşfetme isteği, deneyim olmadığı için
herşeyi ağzına götürme alışkanlığı, el ve vücut maharetlerinin
yetişkinlerden fazla olması ve kazalardan kendilerini koruyabilecek
gelişimsel beceriye henüz yeterince sahip olamamaları sebebiyle 0-6
yaş grubu çocuk kazaya uğrama oranı en yüksek grubu oluşturmaktadır.
Ankara'da 1995 yılında ev kazası sıklığını saptamaya dönük bir
araştırmada ev kazalarının %45.4' ünün 0-6 yaş arası çocuklarda
görüldüğü saptanmıştır. Unicef tarafından 2003 yılında 12 bölgeye
ayrılarak 0-6 yaş arası çocuğu olan 4254 anne ile yapılan
araştırmada kaza geçiren çocukların %71.3'ünün bu kazalara evde
uğradığı saptanmıştır. Dolayısıyla zamanlarının çoğunu evde geçiren
bu dönem çocukları kazalara da çoğunlukla evde uğramakta,
tehlikelerle yüzyüze gelmektedir. Emekleme aşamasından itibaren
çocuklar için evler bir anda tehlikeli bir ortam olmaktadır. ABD'de
9 aydan büyük çocuklar arasındaki ölümlerin en önemli sebebini
kazalar oluşturmaktadır. 1-4 yaş arası çocukların %44'ünün ölüm
nedeni kazalardır. Ev kazalarını önleme konusunda Dünya'da en
başarılı ülke olan İsveç'te 1998 yılında, kaza geçiren 0-6 yaş arası
863 çocuk ile yapılan araştırmada, bu yaş grubunda en çok ev
kazasının 1.yaş (%21.5) ve 2.yaşlarda (%19.5) olduğu görülmüştür.
Çocuklar ebeveyn tarafından tehlikeden korunma ihtiyacı olduğu gibi,
kişisel gelişimleri için çevrelerindekini keşfetmeleri ve
öğrenmeleri de gerekmektedir. Çocuk, büyüklerin gözetiminde dahi
olsa eğer güvenli bir ortam yaratılmamışsa,çocukların kazaya
uğramaları kaçınılmazdır. 1999 yılında Bankhok Lersin
Hastanesi'ndeki kaza geçiren 1-4 yaş arasındaki 242 çocuk ile ilgili
yapılan araştırmada; kazaların %58'i ebeveyn veya çocuk ile
ilgilenen diğer kişilerin yanında olmasına rağmen gerçekleşmiştir.
4. Ev Kazası Tipleri
Ev kazası tiplerini 0-6 yaş grubu çocuklar arasında
değerlendirdiğimizde; Dünya'da ve ülkemizde yapılan bir çok
araştırmaya göre bu yaş grubu çocuklar arasında en sık görülen ev
kazası tipleri düşmeler, yanıklar, zehirlenme, suda boğulma, yabancı
cisim yutmaları, evcil hayvan ısırıklarıdır. Yapılan araştırmalarda
çocuklardaki kazanın oluş şekli ve tipleri yaşla değişiklik
göstermiş ve bu değişikliğinde çocuğun yaşına uygun fizik, sosyal ve
hareket gelişim düzeyi ile bağlantılı olduğu vurgulanmıştır. Bir
yaşından küçük çocuklarda boğulma ve solunum yollarına yabancı cisim
kaçması, 1-4 yaş arasında düşme, çarpma, suda haşlanma, ateşle yanma
ve zehirlenmeler daha sık görülmektedir. 2-4 yaşlarında temizlik
maddeleri ve ortada bırakılan ilaçlar, 5 yaşından sonra ise dolapta
ve yüksekte saklanan ilaçlarla zehirlenmeler artmaktadır. Unicef'in
2003 yılındaki araştırmasında kazaya uğrayan 0-6 yaş arası
çocuklarda en fazla rastlanan kaza tipi düşmeler (%63), yanıklar
(%16), araba kazaları (%7) ve zehirlenmeler (%4.4) izler.
Düşmeler: Düşmeler daha çok masa, koltuk, mama sandalyesi gibi
eşyalardan, merdivenden, ranzadan, beşikten, balkon ve pencereden,
kaygan ve uygun olmayan zeminden, yürüteçlerden düşme ile
olmaktadır. Ayrıca çocukların bilinçsizce taşınması, salıncaklarda
kontrolsüz sallanması,yüksek kapı eşikleri, uygun aydınlatılmayan
mekanlarda düşme sebepleri olabilmektedir. Çocukların kavrama
yetenekleri ve tehlikeyi önleyecek vücut koordinasyonlarını henüz
kazanamamış olmaları ve kaygan zeminde ani ve hızlı hareket
etmeleri, mobilyaların üzerine çıkmak istemeleri ve bunların
üzerinden atlamaları, küvetler, merdivenler, düşmeye sebep olan en
önemli nedenlerdendir.
Yanıklar: Yanıklara bağlı ölümler, kaza sonucu ölümler arasında 3.
sıklıkta görülmektedir. Yanıklara bağlı ölümler, 5 yaş altı
çocuklarda tüm kaza sonucu ölümlerin %20'sini oluşturmaktadır.Yanık
tiplerini; alevlerin oluşturduğu yanıklar, sıcak su ve sıvıların
meydana getirdiği yanıklar(haşlanma), kimyasal yanıklar ve diğer
yanıklar olarak sıralayabiliriz. ABD'de yapılan bir çalışmada
yanıklara bağlı olarak meydana gelen olguların %68'inin 6 yaş
altındaki çocuklar olduğu belirlenmiştir. Türkiye'de Gülhane Askeri
Tıp Akademisine son 10 yıllık sürede başvuran 5264 yanma olgusunda
görülen haşlanma vakalarının %95'inin evde meydana geldiği
görülmüştür. Genellikle banyo ve oturma odasında özellikle kahvaltı
sırasında sıcak sıvıların dökülmesi sonucu oluşmuştur.
Zehirlenmeler: Zehirlenmeler, zehirli maddelerin aşırı dozda
alınmasına bağlı olarak organizmada ölüme kadar gidebilen çeşitli
zararların ve fonksiyon bozukluklarını ortaya çıkması ile
oluşmaktadır. ABD'de yılda bir milyondan fazla çocuk zehirlenmekte
ve bunların %90'ı ev ortamında oluşan sebeplerden meydana
gelmektedir. Zehirlenmeler emekleme çağı ile 5 yaş arası çocuklarda
sık görülen ev kazasıdır. Bu yaş grubu çocuklarda fazla merak,
öğrenme isteği, buldukları her şeyi ağızlarına götürme ve büyükleri
taklit söz konusudur. Açıkta bırakılan ilaç veya benzeri zehirli
maddenin çocuk tarafından yenilmesi, içilmesi ciddi sonuçlara veya
onun ölümüne neden olabilir. Ayrıca ülkemizde soba tütmesi, gazlı
ocaklar, ve şofben kullanımına bağlı, dumandan boğulma ve
karbonmonoksit zehirlenmeleri de sık görülmektedir.
Boğulmalar: Boğulmalar, suda boğulma başta olmak üzere taneli gıda
ve besin maddeleri ile yabancı cisim yutmalarından dolayı meydana
gelen boğulmalar, yanlış yatış, duruş sebebi ile boğulma ve
diğerleri olarak sıralanabilir. ABD'de yılda ortalama 8000 boğulma
olayı meydana gelmekte ve bunun %40'ı 4 yaş ve altı çocuklarda
görülmektedir.
Suda Boğulmalar: Suda boğulmalar; banyo küvetleri, evde kullanım
için biriktirilen suların doldurulduğu geniş kaplar, kovalar,
tuvalet kozetleri, bahçede yağmur ve/veya sulama alanları ile oluşan
havuzcuklar ile özellikle yüzme havuzlarından kaynaklanmaktadır.
Çocukların suda oynamayı sevmeleri, 4-5 yaşlarına kadar sudan
korkmamaları, özellikle hiçbir tehlikenin farkında olmayan 1-3 yaş
arası çocukların (ki bu yaşta hiç yüzme kabiliyetleri yoktur) iç
güdüsel olarak sıcak banyo küvetlerine, yüzme havuzlarına, büyük su
birikintilerine atlamaları, onları boğulma riski ile karşı karşıya
bırakmaktadır.
Taneli Gıda ve Besin Maddeleri ile Yabancı Cisim Yutmaları Sebebiyle
Meydana Gelen Boğulma: Çocuk doğduğu andan itibaren etrafını,
çevresindeki objeler ve herşeyi tanımak ister ve iç güdüsel olarak
bunu dokunarak, ağzına alarak yapar. Özellikle de emeklemeye
başlaması ile evde pek çok yere ulaşabileceğinden risk artar.
Boğulmalara daha çok leblebi, fındık , fıstık, draje şeklindeki
şekerler gibi küçük taneli sert yiyecekler, kabuklu yiyeceklerin
kabukları gibi gıda maddelerinin dışında madeni para, bilye, küpe
vida gibi objelerden dolayı yabancı cisim yutmaları sebep
olabilmektedir.
Yanlış Yatış-Duruş Sebebiyle Boğulma: Çocuğun yatış şeklinden
kaynaklanan boğulmalardır.
Kids Safe’den
derlenmiştir.
Bu sayfayı hazırlayan
uzmanlarımızdan Op. Dr. Güven Atasoy'a teşekkür ederiz.
|
